Navaratri 2021 - Press Note

कोल्‍हापुर शहराबद्दल

Kolhapur
navtartri
Kolhapur3

कोल्हापूर शहर हे भारतात महाराष्ट्र राज्याच्या दक्षिण पश्चिम भागात वसले असून कोल्हापुरास पूर्वी करवीर असे म्हटले गेल्याचे दिसते. तसेच कोल्हापूर हे पश्चिम भारतातील सर्वात जुने धार्मिक व व्यापारी केंद्रांपैकी एक आहे. करवीर किंवा कोल्हापूर माहात्म्यामध्ये कोल्हापूरचा दक्षिण काशी किंवा दक्षिणेतील बनारस म्हणून उल्लेख केला आहे. पंचगंगा नदीच्या काठावर वसलेले कोल्हापूर शहर हे प्राचीन परंपरा आणि आधुनिक प्रभाव यांचे एक मिश्रण आहे. १९४५ साली कोल्हापूरच्या ब्रह्मपूरीवरील उत्खननाने प्राचीन काळातील रोमन युगाचे अस्तित्व असलेल्या एका प्राचीन शहराचे अस्तित्व प्रकट केले. पूर्वी कोल्हापूरमध्ये वेगवेगळ्या राजवंशाच्या राजवटी होत्या, पण मराठ्यांच्या राजवटीत ते सांस्कृतिक केंद्र बनले. राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज हे आधुनिक कोल्हापूरचे एक जनक आहेत. छत्रपती शाहू महाराजांच्या कारकिर्दीने एक प्रगतिशील उत्साह शहरामध्ये उमटला आणि छत्रपती शाहू राजेंनी रंगभूमी, चित्रपट निर्मिती, संगीत, पेंटिंग, शिल्पकला, कुस्ती आणि आभूषणे बनविण्यासारख्या कलांना प्रोत्साहन दिले. कोल्हापूरला मराठी चित्रपट उद्योगाचे माहेरघर म्हणून सुद्धा ओळखले जाते.

कोल्हापूरचे लोक साधारणपणे 'कोल्हापुरी' किंवा 'कोल्हापूरकर' म्हणून ओळखले जातात. मुख्यत्वेकरून येथे मराठी भाषा बोलली जाते, त्याव्यतिरिक्त हिंदी, उर्दू, गुजराती, कन्नडा या भाषा सुद्धा बोलल्या जातात. कोल्हापूर शहर पंचगंगा नदीच्या काठावर वसले आहे आणि वेगाने वाढणाऱ्या औद्योगिकिकनाणे या नगरीचा समृद्ध वारसा प्रतिबिंबित होतो. शहरास एक व्यावसायिक केंद्र म्हणून सुद्धा त्याचे महत्व जगप्रसिद्ध आहे. कोल्हापूर शहर हे गुळाची मोठी बाजारपेठ असून ज्याचे जिल्ह्यामध्ये फार मोठ्या प्रमाणात उत्पादन होते. हा गुळ भारतातील विविध भागांमध्ये पुरवला जातो आणि निरनिराळ्या देशांना निर्यात केला जातो. कोल्हापूर जिल्हा भारताच्या सहकार चळवळीतील एक उज्ज्वल उदाहरण आहे. कोणतीही शंका नाही की, महाराष्ट्रात व देशभरात कोल्हापूर जिल्हा दरडोई उत्पन्नामध्ये सर्वाधिक व अग्रेसर आहे. शहरातील वास्तू आणि ऐतिहासिक पर्यटनस्थळांमुळे येथील ऐतिहासिक पार्श्वभूमी सहजपणे प्रतीत होते. तसेच शहरातील आणि आसपासच्या विविध मंदिरे व धार्मिक स्थळे यामुळे धार्मिक पर्यटन क्षेत्र म्हणून कोल्हापूर शहर एक महत्त्वपूर्ण पर्यटन स्थळ बनले आहे. त्याशिवाय असंख्य तलाव आणि पंचगंगा नदी यामुळे शहराच्या सौन्दर्यात भर पडत असून आरामदायी पर्यटनासाठी आकर्षण केंद्र बनले आहे.

कोल्हापूर शहरात 'महालक्ष्मी' किंवा 'अंबाबाई' देवीचे प्रसिद्ध मंदिर असून देवीचा आशीर्वाद शहरावर सदैव असतो. तसेच ओल्ड पॅलेस, न्यू पॅलेस, रंकाळा लेक, शालिनी पॅलेस, टाऊन हॉल, पंचगंगा घाट, शिवाजी पूल इत्यादी ठिकाणे पर्यटन स्थळे म्हणून प्रसिद्ध आहेत. कोल्हापूर शहर हे कोल्हापुरी चप्पल, कोल्हापुरी लवंगी मिरची, कोल्हापुरी गूळ, कोल्हापुरी तांबडा पांढरा रस्सा, कोल्हापुरी सुक्के मटण, कोल्हापुरी मिसळ, कोल्हापुरी साज, कोल्हापुरी फेटा, कोल्हापुरी दूध कट्टा, कुस्ती या आणि बऱ्याच विविध गोष्टींसाठी प्रसिद्ध आहे.

शाहू महाराज

कोल्हापूर देशाच्या सर्वात जुन्या नागरी संस्कृतींपैकी एक आहे. कोल्हापूरचा सांस्कृतिक इतिहास 17 व्या शतकापासून प्रसिद्ध आहे. पंचगंगा नदीच्या काठावर वसल्यामुळे, कोल्हापुरास दक्षिण काशी असे म्हणतात. कोल्हापूर शहराने विविध राजवटी पहिल्या आहेत आणि मराठ्यांच्या उदयापासून हे स्थान अजून ऐतिहासिक व सांस्कृतिक केंद्र म्हणून ओळखले जाऊ लागले.

१८९४ मध्ये छत्रपती शाहू महाराज कोल्हापूरचे राज्यकर्ते झाले आणि ५० वर्षांच्या जुन्या प्रशासकीय सेवेचा शेवट केला. १८९४ ते १९२२ पर्यंतच्या 28 वर्षांच्या कारकिर्दीत त्यांनी सामाजिक, सांस्कृतिक आणि आर्थिक सुधारणांचा एक नवीन युग घडवला ज्यासाठी त्यांना महाराष्ट्रातील महान शासकांपैकी एक म्हणून ओळखले जाते. १८९४ ते १९२२ पर्यंत राजर्षींच्या केवळ 28 वर्षांच्या सर्वांत उत्कंठित आणि प्रगतशील राजवटीमुळे कोल्हापूरचे छत्रपती शाहु महाराज हे आधुनिक महाराष्ट्राच्या इतिहासाचे एक वैशिष्ट्यपूर्ण युगचिन्ह आणि एक महत्त्वपूर्ण राज्यकर्ते बनले कारण त्यांनी वेदोक्त आंदोलन, सत्यशोधक चळवळीसारख्या क्रांतिकारी स्वभावाच्या अनेक सामाजिक-धार्मिक चळवळींना मदत केली. या हालचाली मुख्यत्वे मोठ्या प्रमाणावर सामाजिक बदल घडवण्यासाठी आणि महाराष्ट्रातील नवीन सामाजिक नेतृत्वाच्या उदयप्रसारास मदत करण्याकरिता जबाबदार होत्या. हे लक्षात घेणे उचित आहे की छत्रपती शाहु महाराज हे या चळवळीचे व हालचालींचे सामर्थ्यवान व प्रमुख केंद्र होते. त्यांनी सामाजिक पुनरुज्जीवन आणि महाराष्ट्रातील सामाजिक इतिहासाचा मार्ग बदलण्यावर प्रचंड प्रभाव पाडला. छत्रपती शाहूंच्या राजवटीनंतर, भोसले राजवंश घराणे हे कोल्हापूरच्या सिंहासनावर विराजमान आहेत. स्वातंत्र्योत्तर काळानंतर कोल्हापूर संस्थान प्रामुख्याने भारतीय राष्ट्रात विलीन होऊन एक अविभाज्य अंग बनले आहे. कोल्हापूरच्या लोकांमध्ये राजघराण्याबद्दलचा आदर सन्मान अजूनही अबाधित आहे. ९ मे १९८३ रोजी श्रीमंत शाहु छत्रपती महाराज दुसरे हे राजेशाही सिंहासनावर बसले असून सध्याच्या रॉयल हाउसचे प्रमुख आहेत.

shahu_maharaj

कोल्हापूरमधील प्रसिद्ध व्यक्ती

राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज

भालजी पेंढारकर, भारतीय चित्रपट उद्योगाचे जनक

बाबुराव पेंटर, (बाबुराव कृष्णराव मेस्त्री), प्रसिद्ध दिग्दर्शक)

व्ही. शांताराम, मराठी आणि हिंदी चित्रपट निर्माता आणि संचालक

सूर्यकांत मांडरा, मराठी चित्रपट अभिनेता

चंद्रकांत मंदारे, मराठी चित्रपट अभिनेता

लता मंगेशकर, सुप्रसिद्ध भारतीय गायक

आशा भोंसले, प्रसिद्ध गायिका लता मंगेशकर यांची बहीण

सुरेश वाडकर, सुप्रसिद्ध भारतीय गायक

अरुण सरनाईक, मराठी चित्रपट अभिनेता

खाशाबा जाधव, 1 9 52 हेलसिंकी गेम्समध्ये भारताचे प्रथम वैयक्तिक ऑलिंपिक सुवर्णपदक विजेते कास्य पदक जिंकले.

श्रीमती खंननळे, पहिले हिंद केसरी

दादू चौगुले, हिंद केसर

विनोद चौगुले, महाराष्ट्र सीझर

जयंत नारळीकर, अॅस्ट्रोफिजिकल

डॉ वसंत गोवारीकर, वैज्ञानिक

रणजित देसाई, मराठी लेखक (श्रीमंत योगी, स्वामी)

शिवाजी सावंत, मराठी लेखक (मिथूनानं)